Egipt

Opis - ciąg dalszy

Epoka Rzymska i początki chrześcijaństwa
Podobnie jak Ptolemeusze, rzymscy władcy przejęli częściowo wierzenia Egipcjan, czego dowodzą wzniesione przez nich świątynie w Denderze i Esna oraz kiosk Trajana na File. Egipt interesował ich jednak przede wszystkim ze względu na zboże dostarczane do Rzymu, dlatego też szlaków handlowych strzegły rzymskie oddziały w Aleksandrii, egipskim Babilonie (Stary Kair) i Syene (Asuan). Pod względem kultury, języka i administracji nadal wyraźnie zaznaczały się wpływy hellenistyczne, a Aleksandria nie przestała pełnić roli ważnego ośrodka nauki greki i hebrajskiego.
Chociaż nie można udowodnić, że święta rodzina uciekła z Palestyny do Egiptu, istniejące tam osady żydowskie mogły być dla niej doskonałym schronieniem, toteż kilka miejsc kojarzy się z tym wydarzeniem. Jak głosi tradycja koptyjska, chrześcijaństwo pojawiło się w Egipcie za panowania Nerona, wraz z przybyciem św. Marka, który przekonał wielu do nowej, zakazanej wiary i w 61 r. ustanowił patriarchat w Aleksandrii.
Z politycznego punktu widzenia najważniejszym dla Egiptu władcą rzymskim był Trajan (98-117), który ponownie otwarł kanał prowadzący do Morza Czerwonego. Handel kwitł dzięki eksportowi szkła, płótna, papirusu i kamieni szlachetnych. Fellachowie byli jednak coraz bardziej niezadowoleni z powodu wysokich podatków i przymusowego poboru do rzymskiej armii.
Koptowie Egipt pierwszego wieku naszej ery stanowił podatny grunt na przyjęcie chrześcijaństwa. Przez tysiąclecia politycznych manipulacji i katastrof stara religia straciła wiarygodność, a ludność, zarówno egipska, jak i żydowska, przejawiała coraz bardziej antyrzymskie nastawienie. Istota chrześcijaństwa nawiązywała także do prastarych tradycji, kładąc szczególny nacisk na zmartwychwstanie, sąd boski i kult wielkiej matki.
W miarę jak egipscy chrześcijanie, znani jako Koptowie, próbowali ugruntować swoją pozycję w państwie, narastały konflikty z władzami rzymskimi. W 202 r. rozpoczęto prześladowania, które osiągnęły apogeum za panowania Dioklecjana (284-305), kiedy to stracono tysiące koptyjskich chrześcijan (Koptowie liczą lata w swoim kalendarzu od masakry w roku 284).
Legalizacja chrześcijaństwa i przyjęcie tej religii przez Konstantyna Wielkiego w roku 313 niewiele pomogło uciskanym Koptom. Rzymscy władcy, których nową stolicą było Bizancjum, przyjęli obrządek wschodni, zasadniczo różniący się od wiary egipskich chrześcijan. Prześladowania nie ustępowały. Próba pogodzenia dwóch religii na soborze w Nicei (325 r.) nie powiodła się i rozpad wydawał się nieunikniony. Ostatecznie na soborze chalcedońskim (451 r.) dokonano oficjalnego rozdziału, po czym Koptowie ustanowili oddzielny patriarchat w Aleksandrii.

Początki islamu
Nie licząc krótkotrwałej inwazji w roku 616, Egipt pozostał pod panowaniem bizantyjskim aż do nadejścia islamu w VII w. W 636 r. muzułmańskie armie, na czele których stanął następca Proroka Muhammada Abu Bakr, pokonały wojska bizantyjskie. Egipski Babilon poddał się po krótkim oblężeniu generałowi Amr Ibn al-As. Podobny los spotkał Heliopolis (640 r.) i Aleksandrię (642 r.).
Amr założył nową stolicę w Fustat, na północ od egipskiego Babilonu. Egipt był jednak tylko prowincją ogromnego imperium islamskiego, zarządzanego z Damaszku i Bagdadu. Podobnie jak za czasów panowania rzymskiego, jego rola ograniczała się do dostarczania żywności dla imperium.
Arabizacja i islamizacja następowały stopniowo, a okresy religijnej tolerancji przeplatały się z czasami dyskryminacji. Wiele zależało od miejscowych kalifów i prowadzonych przez nich walk o władzę, których wpływ był odczuwalny w całym imperium islamskim. W 750 r. Abu al-Abbas (potomek Abu Bakra) pokonał rządzącą dynastię Umajjadów i nastały rządy Abbasydów, którzy z Bagdadu kierowali Egiptem i innymi terytoriami przez kolejne dwa stulecia.

Islam

Trudno jest w pełni pojąć życie Egipcjan bez zrozumienia, czym jest islam. Rozdział ten ma na celu nakreślić tło historyczne i teoretyczne założenia tej religii oraz przedstawić pozycję Egiptu we współczesnym świecie muzułmańskim.

Początki
Islam był nową religią wyrosłą na południowym wybrzeżu Morza Śródziemnego, na szczątkach grecko-rzymskiego świata. Jej założyciel - kupiec o imieniu Muhammad, wywodzący się z bogatej Mekki (obecnie w Arabii Saudyjskiej) - został wybrany przez Boga na swego Proroka. Około 609 r. zaczęły mu się objawiać boskie prawdy, spisane później w Koranie, świętej księdze islamu. Muzułmański Bóg jest tym samym, w którego wierzą Żydzi i chrześcijanie (Jezus jest nawet jednym z proroków islamu), jednak według muzułmanów tamte dwie religie niewłaściwie Go pojmują.
Nowa wiara wyróżniała się i przyciągała prostotą i bezpośredniością, co z pewnością stanowiło reakcję na dotychczasowe skomplikowane systemy religijne. Islam nie uznaje pośredników pomiędzy człowiekiem a Bogiem (Allahem) w postaci kapłanów odprawiających skomplikowaną liturgię. Modlitwa stanowi bezpośrednią i osobistą formę kontaktu z Bogiem. Obowiązki wyznawców islamu ujęte są w tzw. filarach wiary, do których zalicza się: modlitwę pięć razy dziennie, pielgrzymkę do Mekki (hadżdż), post w miesiącu ramadan, jałmużnę na rzecz gminy muzułmańskiej i, przede wszystkim, publiczne wyznanie wiary (nie ma Boga prócz Allaha, a Muhammad jest Jego Prorokiem).

Filary wiary
Nadal są obecne w codziennym życiu muzułmanów. Najbardziej rzucają się w oczy rytualne modlitwy. Codzienna modlitwa odbywa się o zachodzie słońca (wtedy też zaczyna się islamski dzień), po zapadnięciu zmierzchu, o świcie, w południe i po południu. Modlić można się wszędzie, jednak najlepiej w meczecie. Jeszcze dziś w niektórych miejscowościach muezin wzywa z minaretu wiernych na wspólne modły.
Obecnie wezwanie do modlitwy odtwarza się przeważnie z taśmy, jednak ma ono w sobie pewien urok, szczególnie gdy słychać jednocześnie nawoływania kilku sąsiadujących muezinów. Ich proste wezwanie głosi: "Bóg jest największy (Allahu Akbar). Wyznaję, że nie ma bóstwa oprócz Boga. Wyznaję, że Muhammad jest Jego Prorokiem. Przybądźcie na modlitwę, ona was ukoi. Bóg jest wielki". Rano dodaje się jeszcze zdanie: "Modlitwa jest lepsza od snu". Przed modlitwą muzułmanie dokonują rytualnych ablucji i zdejmują obuwie. Następnie zwróceni twarzą w stronę Mekki (kierunek, w którym znajduje się Mekka, wskazuje w meczecie nisza zwana mihrabem) recytują al-Fatihę, pierwszą surę Koranu: "W imię Boga, Miłosiernego, Litościwego. Chwała Bogu, Panu Światów, Miłosiernemu, Litościwemu, królowi Dnia Sądu. Oto Ciebie czcimy i Ciebie prosimy o pomoc. Prowadź nas drogą prostą, drogą tych, których wybrałeś, nie zaś tych, na których jesteś zagniewany i nie tych, którzy błądzą" (tłum. J. Bielewski). Te same słowa, przerywane wezwaniem Allahu Akbar, powtarza się jeszcze dwa razy, leżąc twarzą ku ziemi. Pozycja ta symbolizuje rolę wyznawcy jako sługi (islam znaczy dosłownie "poddanie się woli Boga"). Widok całego nabożeństwa, w którym tysiące ludzi w meczetach wykonują jednocześnie te same gesty, sprawia niesamowite wrażenie. W święty dzień muzułmanów, czyli w piątek, wszyscy wyznawcy gromadzą się na modlitwie w głównym meczecie. Ceremonię prowadzi imam - przełożony meczetu - który czasem wygłasza również kazanie (chutba).
Ramadan to nazwa dziewiątego miesiąca w muzułmańskim kalendarzu księżycowym, miesiąca, w którym Muhammadowi objawiony został Koran. Wyznawców islamu obowiązuje wtedy ścisły post (zwyczaj ten przejęto z praktyki żydów i chrześcijan) od świtu do zmierzchu. Muszą wyrzec się jedzenia, picia, palenia papierosów i seksu. Zwolnieni z tego obowiązku są jedynie turyści, dzieci, kobiety w ciąży i wojownicy dżihadu, czyli świętej wojny. Biorąc pod uwagę klimat, w jakim żyje wielu muzułmanów, ramadan wydaje się dość trudnym przedsięwzięciem. W rzeczywistości jednak jest to czas wielkiego świętowania. Doroczna pielgrzymka do Mekki - hadżdż - sprowadza do miejsca urodzenia Muhammada miliony wiernych z całego świata. Uroczystości trwają kilka dni, a najważniejszą z nich jest siedmiokrotne okrążenie świątyni Ka'ba, po którym następuje ucałowanie Czarnego Kamienia, wmurowanego w jej ściany. Islam nakazuje wyznawcom brać udział w pielgrzymce tak często, jak to tylko możliwe. Wielu biedniejszych muzułmanów udaje się jednak do Mekki tylko raz w życiu, a niektórzy odbywają w zamian pielgrzymki do pomniejszych, lokalnych miejsc kultu, np. w Egipcie do meczetów Sajidy Zajnab lub al-Husajna w Kairze.
Oparta na powyższych filarach wiary nowa religia została szybko przyjęta przez naród Muhammada, a następnie szerzona przez Arabów drogą ekspansji terytorialnej.