Egipt

Opis - ciąg dalszy

Trzeci Okres Przejściowy
Podział kraju coraz bardziej pogłębiał się pod rządami XXI dynastii potomków Herihora i Smendesa, którzy władali swoimi częściami Egiptu, obierając sobie za stolice odpowiednio Teby i Tanis. Prawdopodobnie te dwa rządzące rody (obydwa określane mianem XXI dynastii) współistniały w harmonii, a tebańscy władcy uznawali zwierzchność faraona z Tanis. Pod koniec trwania tej ery pojawiła się nowa silna dynastia libijskiego pochodzenia, której założycielem był Szeszonk I. XXII dynastia (ok. 945-715 p.n.e.) wywodziła się z Bubastis w delcie Nilu i rządziła Egiptem aż do momentu, gdy inna linia przejęła władzę w Górnym Egipcie, wywołując wojnę domową pomiędzy monarchami z Bubastis a tebańską XXIII dynastią (ok. 818-720 p.n.e.). Krótkie panowanie kuszyckiej XXIV dynastii (ok. 727-715 p.n.e.) jeszcze bardziej skomplikowało sytuację.
Okres rządów tych czterech dynastii, zwany Trzecim Okresem Przejściowym (ok. 1069-664 p.n.e.), należy do najbardziej mrocznych czasów w historii Egiptu. Jest jednak kluczowy dla hipotezy nowej chronologii. Przyjęte daty istnienia Nowego Państwa zależą bowiem od długości trwania tego właśnie okresu. Rohl twierdzi, że XXI i XXII dynastia zazębiały się przez kilka pokoleń, dlatego też należy skrócić przyjęty obecnie czas trwania Trzeciego Okresu Przejściowego oraz zmienić odpowiednio pozostałą chronologię.
Królowie nubijscy Długotrwały brak stabilności Egiptu zakończył się obcą interwencją. Nubijski król Pianchi dotarł do Memfis, a jego brat Szabaka podbił deltę i ponownie zjednoczył całe państwo. Okres panowania nubijskich królów XXV dynastii (ok. 747-656 p.n.e.) odznaczał się wyraźnym ożywieniem sztuki i kultury oraz odrodzeniem kultu Amona (czego odzwierciedleniem są reliefy w Karnaku i Luksorze).
Za rządów Tanutamona spokojowi Egiptu zagrażali jednakże Asyryjczycy, którzy okupowali Memfis i łupili Teby, w związku z czym Tanutamon uciekł do Nubii. Według Rohla, złupienie Teb w roku 664 p.n.e. jest jedynym z czterech filarów synchroniczności, na którym można budować zależność między historią starożytnego Egiptu i Bliskiego Wschodu.

Okres Późny
Okres ten obejmował lata ok. 664-332 p.n.e. Już przed najazdem na Teby w delcie pojawił się nowy ród monarchów, podległy Asyryjczykom aż do czasu, gdy ci wycofali się z Egiptu, aby bronić swojego imperium przed Babilończykami. Ich miejsce wkrótce zajął czwarty z kolei władca osiadłej w Sais XXVI dynastii (664-525 p.n.e.) Psametyk I. Nawiązywał do świetności sztuki i architektury Starego Państwa, jednak zostały wtedy także wprowadzone nowe technologie i pozwolono na pojawienie się greckich kupców w Naukratis i żydowskich najemników na Elefantynie. Czas panowania tej dynastii był ostatnim okresem wielkiej faraońskiej cywilizacji.
Necho II (610-595 p.n.e.) pokonał w Megiddo Jozjasza, króla Judei, został jednak rozgromiony przez Babilończyków. Przypisuje mu się także rozpoczęcie budowy kanału łączącego Nil z Morzem Czerwonym. Chociaż Psametyk II (595�589 p.n.e.) odniósł serię zwycięstw, jego następca Apries został zdetronizowany po porażce w Cyrenie. Władzę po nim przejął Amasis Pijak, który szukał w Grekach sprzymierzeńca przeciwko imperium perskiemu.
Pod panowaniem perskim Najazd Persów w roku 525 p.n.e. rozpoczął okres obcego panowania, trwający właściwie aż do czasu obalenia monarchii przez Nasera w 1952 r.
Pamiętając o błędzie Asyryjczyków, perscy władcy Kambyzes i Dariusz I sprawowali w Egipcie stanowcze rządy. Dokończyli budowę wspomnianego już kanału, założyli miasto w pobliżu Memfis, zwane egipskim Babilonem (dzisiejszy Stary Kair) oraz wznosili i restaurowali świątynie. Jednakże bunty przeciw Kserksesowi i Artakserksesowi świadczyły o nienawiści Egipcjan do mimo wszystko obcej XXVII dynastii (ok. 525-404 p.n.e.).
Po tym jak Amyrtajos, jedyny król XXVIII dynastii, usunął Persów z Egiptu, nieustannie napadali oni kolejnych egipskich władców. Chociaż Nektanebo I z XXX dynastii (ok. 380-343 p.n.e.) zdołał z pomocą Greków odeprzeć ich ataki, wyprawa jego następcy do Fenicji zakończyła się niepowodzeniem. Pozbawiony sojuszników Nektanebo II (ok. 360-343 p.n.e.) poniósł druzgocącą klęskę w starciu z Artakserksesem III i uciekł do Nubii. Egipt pozostał pod panowaniem Persji do roku 332 p.n.e., kiedy imperium poddało się Aleksandrowi Wielkiemu.

Okres Ptolemejski
Aleksander Wielki nie zabawił długo w Egipcie, zdążył jednak przyjąć miejscowe zwyczaje, złożyć ofiarę bogom w Memfis, odwiedzić świątynię Amona w Siwa, zreorganizować administrację państwową, ogłaszając się faraonem, a także założyć na wybrzeżu miasto o nazwie Aleksandria. Następnie wyruszył na dalszy podbój ziem, które jeszcze pozostały do zdobycia. Po śmierci Aleksandra Macedońskiego w 323 r. p.n.e. jego generałowie podzielili się imperium. W roku 332 p.n.e. Ptolemeusz został ustanowiony władcą Egiptu i nastały rządy dynastii ptolemejskiej.
Za panowania Ptolemeusza I greka stała się oficjalnym językiem w Egipcie, a kultura helleńska wywarła ogromny wpływ na sztukę, religię i rozwój nauki. Pomimo wprowadzenia greckich bogów Ptolemeusze czcili egipskie bóstwa i rządzili podobnie jak faraonowie, wznosząc okazałe świątynie, takie jak w Edfu i Kom Ombo. Budowali także porty, założyli słynną bibliotekę w Aleksandrii i kazali żydowskim rabinom przełożyć ich święte księgi z hebrajskiego na grekę. W Leontopolis w delcie Nilu powstała pierwsza synagoga w Egipcie.
Spory wewnątrz dynastii doprowadziły Ptolemeuszy do stopniowej utraty władzy na rzecz Rzymian. Za Ptolemeusza XII (80-51 p.n.e.) państwo było już całkowicie zależne od Rzymu. W 54 r. p.n.e. Juliusz Cezar zaatakował Egipt i zdobył Aleksandrię.
Najsłynniejsza królowa Egiptu Kleopatra VII (51-30 p.n.e.) była zarazem ostatnią z dynastii Ptolemeuszy. Dzięki Juliuszowi Cezarowi, któremu urodziła syna Cezariona, zdołała przedłużyć panowanie swojego rodu i utrzymać niezależność Egiptu. Po śmierci Cezara, aby uchronić egipską niepodległość, weszła w podobny układ z Markiem Antoniuszem. Kiedy jednak ich floty poniosły klęskę w bitwie morskiej pod Akcjum, obydwoje woleli popełnić samobójstwo niż trafić do niewoli zwycięskiego Oktawiana, a Egipt stał się jedną z wielu prowincji cesarstwa rzymskiego (30 r. p.n.e.).